Romanda Olay Örgüsü 3 - Yapı

Olay örgüsü romanınızda gerçekleşen olaylardır. Yapı ise bu olayların gerçekleşme zamanlamasıdır.

Olayların akışındaki zamanlamanız ve ortaya serme temponuz, okurun romanın içine girebilmesinde ve de 'çıkamamasında', en azından bitirene kadar çıkamamasında çok önemli bir etkendir.

Aristo'dan beri yapı üç perdeden oluşur. Aslında hayatımızdaki pek çok şey üç perdeden oluşur.

Bir iş görüşmesini düşünün. Birinci perdede taraflar birbirini ilk izlenimlerle bir tartar. İkinci perde boyunca konuşmalar gelişir ve karar vermeye doğru ilerlenir. Son perdede karşılıklı olarak taraflar bir yargıya varmıştır, en azından bir ilk yargıya...

Bu görüşmenin kendisi de daha uzun bir sürecin ikinci perdesinde yer alıyor olabilir. İş aramaya başlayıp ne tür ilanlar var ve çevrenizdekilerden ne fırsatlar duyabiliyorsunuz diye bakınırsınız. Yukarıdaki görüşmenin de olduğu bir seri görüşme adımları ikinci perdeyi oluşturur. Ve son perdede karar verirsiniz. Ya da işsiz kalışınızla beraber belki daha büyük bir hikayenin ilk perdesini tamamlamış olursunuz.

Bir romanda birinci perdede hikayenin derinlerine inmeden önce birşeyler öğrenmemiz gerekir. Sonra romanın ana sorunu ortaya çıkar ve kahramanımız romanın en büyük kısmını oluşturan ikinci perde boyunca problemle boğuşur. Ve son perde sorunun çözülmesiyle tamamlanır.

Unutmamanız lazım ki, bir kuralı yıkmak istiyorsanız önce onu iyice uygulayabilir hale gelmelisiniz. Eğer bir deha değilseniz, üç perdeli düzenin dışına taşabilmek, başka şeyler deneyebilmek için önce üç perdeyi iyi uygulayabilir hale gelmeniz gerekir.

Birinci perdede yapmanız gereken önemli şeyler:

- Romanın dünyasını sunun. Mekan, zaman, genel çerçeve hakkında fikrimiz olsun.
- Romanın tonunu hissettirin. Bu bir macera mı? Heyecandan heyecana sürükleyen bir gerilim mi? Duygusal bir komedi mi? Ne bekleyebileceğimizi anlayalım.
- İkinci perdeyi okumaya neden devam edelim? İlgimizi çekin.
- Karşıtlığı ortaya koyun. Kahramanımızı engellemeye çalışan kişiler ya da şeyler nedir?

İkinci perdede neler yapmalısınız?

- Karakter ilişkilerini derinleştirin.
- Neler olup bittiğine ilişkin merakımızı koruyun.
- Herşeyi bağlayıp sonlandıracak üçüncü perdenin son çatışmasına ortamı hazırlayın.

Üçüncü perde:

- Olay örgülerinin tamamını bağlayın. Özellikle yan olayları sonlandırmış olmaya dikkat edin. Bunları özensizce örgüden sarkan başıboş bir ip gibi bırakacaksanız, romanı bitirmeden geri dönüp o yan ipin tamamını ayıklayıp çıkarın.
- Romanın kendisini aşan bir titreşim hissettirin. Tüm bunların anlamı neydi? Okuyucunun içinde bir yerlere dokunun.

Üç bölüm için iki kesim noktası gerekir. Romanınızın içinde birinci perdeden ikinci perdeye ve ikinci perdeden üçüncü perdeye önemli birer geçiş noktası vardır.

Birinci geçiş noktasında, kahramanımız normal ortamından ayrılmasına sebep olacak büyüklükte, buna yeterli bir sorun yaşamalı ve ikinci perdeye geçmeye karar vermelidir. Siz en iyisi başka çaresi olmayacak şekilde ikinci perdeye geçmesini sağlayın.

İkinci perde boyunca kahramanı en az birkaç büyük dalgadan aşırtın. Hedefine yaklaşırken tekrar düşsün, kalkıp daha ileri bir noktaya gitmişken bir daha düşsün... Sonra artık bu son çatışma dedirtecek bir geçiş noktasıyla geri dönüşü olmayan son çatışmaya yürüsün. Bu ikinci geçiş noktasıdır.

Birinci perde çok uzun sürmemelidir. Romanın ilk dörtte birlik, hatta belki beşte birlik bölümü bizi ilk geçiş noktasına getirmelidir. İlk üç çeyreğinin bitiminde ya da biraz sonra da ikinci geçişle romanı sonlandıracak üçüncü perdeye geçmiş olmamız gerekir.

Yapıyla ilgili çalışmak istiyorsanız, çok beğendiğiniz üç roman ve hiç beğenmediğiniz üç roman seçin. Bu romanların geçiş noktalarını bulmaya çalışın. Üç perde var mı? Geçiş noktaları yeterince geri dönüşsüzlük hissi veren güçlü vurgulu yerler mi? Geçiş noktalarının roman içindeki yerleşimleri nerede?

Her ne kadar güvercini eti için kesmek gibi görünse de o benzetmeyi bence şiire ayırmalıyız. Roman güvercinden çok daha büyükbaş bir hayvandır ve büyükbaş hayvanların belirgin yapıları vardır.